Cải cách hệ thống thuế toàn diện để nuôi dưỡng nguồn thu

(TCT-online) - Đây là khuyến nghị được đưa ra tại Hội thảo công bố báo cáo kinh tế Việt Nam thường niên 2020 với chủ đề “Củng cố điểm tựa tài khóa cho phát triển” do Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách (VEPR) phối hợp với Viện Friedrich Naumann Foundation (FNF) tổ chức ngày 17/6 tại Hà Nội.

Với chủ đề trên, báo cáo thường niên kinh tế Việt Nam 2020 đã tập trung xem xét chính sách thuế trong bối cảnh nguồn thu ngân sách suy giảm trong hội nhập quốc tế. Sự chuyển hướng thương mại, dòng vốn đầu tư và đặc biệt là chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu khiến viễn cảnh thế giới trở nên bất trắc hơn bao giờ hết. Trên cơ sở đó, các chuyên gia kinh tế thực hiện báo cáo nghiên cứu nhận định, hệ thống thuế của Việt Nam có thể bị bào mòn nhanh chóng dưới áp lực cạnh tranh quốc tế.

Với vai trò là đồng chủ biên báo cáo, TS Nguyễn Đức Thành, cố vấn cấp cao của VEPR đánh giá, báo cáo nghiên cứu thường niên 2020 gồm 7 chương và 2 phụ lục. Trong đó, chương 1, chương 2 tổng quan kinh tế thế giới và kinh tế Việt Nam 2019. Từ chương 3 đến chương 7, tập trung vào chính sách thuế của Việt Nam và đưa ra những triển vọng kinh tế và hàm ý chính sách Việt Nam 2020.

Nêu đặc điểm của thu ngân sách của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập, nhóm nghiên cứu nhận định, xét về cơ cấu thu thuế, hiện nay tỷ trọng thuế gián thu trong tổng thể thu thuế đã tăng mạnh lên mức 60%, còn thuế trực thu đã giảm xuống còn mức dưới 40%. Điều này đã làm giảm tính lũy tiến của hệ thống thuế Việt Nam. Đồng thời, sự cạnh tranh về thuế suất trong khu vực ASEAN cũng đòi hỏi Việt Nam giảm thuế suất thuế TNDN, kéo theo nguy cơ xói mòn cơ sở tính thuế.

Nhìn chung, mức trung bình thuế suất thuế TNDN trong khối có xu hướng trong thập kỷ qua với mức thuế suất trung bình 25,1% năm 2010, giảm xuống 22,6% vào năm 2015 và chỉ còn 21,7% vào năm 2020. Điều này rõ ràng tạo nên sức ép cho các các nước đang phát triển như Việt Nam nếu tiếp tục rơi vào “cuộc đua xuống đáy”. Và khi nguồn thu tiếp tục suy giảm sẽ khiến chính sách tài khóa bị thu hẹp không gian chính sách, cả từ phía thu và phía chi. Thực tế này đòi hỏi Việt Nam cần có những cải cách trong cả môi trường kinh doanh lẫn hệ thống thuế để nuôi dưỡng nguồn thu, tạo khu đệm tài khóa và cải thiện tính minh bạch, công bằng và lành mạnh cho hệ thống thuế.

Trong báo cáo này, lần đầu tiên, các chuyên gia cũng đưa ra vấn đề mới, đó là hiện tượng ưu đãi thuế bằng chi qua thuế. Theo đó, đây là một thuật ngữ mới, nhưng không mới về áp dụng, bởi ở Việt Nam hiện nay, việc này chưa được tính toán đầy đủ và công khai. Theo tính toán chi tiêu thuế của các chuyên gia, ưu đãi thuế đang được tập trung vào nhóm DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và chủ yếu thuộc lĩnh vực chế biến - chế tạo, là lĩnh vực được đặt nhiều kỳ vọng cho phát triển công nghiệp. Tuy nhiên, việc ưu đãi có thể bị lạm dụng, khi mà các DN FDI được ưu đãi nhận được khoản chi qua thuế lớn đáng kể, và điều này có thể gây nên sự bất bình đẳng lớn trong môi trường kinh doanh.

Đưa ra dữ liệu khảo sát liên quan đến tình trạng “trốn và tránh thuế” của các DN hoạt động tại Việt Nam, TS Phạm Thế Anh, đồng tác giả của báo cáo nghiên cứu nhấn mạnh thực tế là các công ty đa quốc gia trốn và tránh thuế nhiều hơn so với khu vực DN trong nước. Ước tính trung bình giai đoạn 2013 - 2017, mức thuế thất thu do hành vi trốn và tránh thuế mỗi năm dao động từ 13,3 - 20,7 nghìn tỷ đồng, tương đường 6,4 - 9,9% số thu thuế TNDN. Trong đó, mức thất thu thu thuế mỗi năm từ khu vực FDI có thể lên đến 8 - 9 nghìn tỷ đồng. Đây được coi là nghiên cứu đầu tiên ở Việt Nam đưa ra những ước lượng ban đầu về quy mô trốn và tránh thuế TNDN.

Trên cơ sở phân tích về điểm tựa tài khóa cũng như dự báo các xu hướng diễn biến chính của kinh tế thế giới và những đánh giá rủi ro, thuận lợi trên thị trường quốc tế cũng như trong nước, các chuyên gia khuyến nghị chính sách tài khóa cần tạo nên những thay đổi tích cực hơn trong cơ cấu thu ngân sách để thêm các đệm tài khóa, đối phó với các cú sốc bên ngoài trong bối cảnh hậu Covid - 19.

Với kịch bản lạc quan, tăng trưởng kinh tế Việt Nam 2020 được dự báo đạt khoảng 5,3% trong cả năm. Với các kịch bản trung tính và bi quan, mức tăng trưởng trong cả năm có thể là chỉ là 3,9%.

Bài, ảnh: Tiến Dũng 

Gửi bình luận


Mã bảo mật